خواص کاغذ باطله

فرآورده های حاصل از کاغذ باطله باید بتوانند در سطح ملی و بین المللی با فرآورده های حاصل از خمیر دست اول رقابت کنند . ممکن است در ابتدا این ادعا دست نیافتنی به نظر برسد. تفاوتهای بین خمیر دست اول و خمیر بازیافتی واضح بنظر می رسد. البته از آنجا که ۳۳ درصد الیاف مورد استفاده در جهان بازیافتی است، رفع مشکلات با موفقیت زیاد همراه خواهد بود. تولید بعضی از فرآورده ها (از قبیل لایه کنگره ای مقوا – لاینر)، مبتنی بر کاغذهای باطله است.
تولید این نوع فرآورده ها از الیاف بازیافتی بسیار اقتصادی و رضایتبخش است. بعنوان مثال، در تولید کاغذ روزنامه، خواص مطلوبی از قبیل ضخامت کم، چگالی زیاد و تا خوری خوب، ناشی از بکارگیری کاغذ باطله است. خواص کاغذهای باطله، همانند هر ماده خام دیگری، اهمیت زیادی دارد و بر کیفیت محصول حاصل و شرایط فرآورش محصول تاثیر می گذارد.
خواص کاغذ حاصل از بازیافت تابع سیستم جمع آوری و دسته بندی کاغذهای باطله است. نوع خمیر کاغذ اولیه بر بازیافت و خواص کاغذ بازیافتی حاصل تاثیر زیادی دارد.
در عملیات تولید کاغذ افزودن مواد شیمیایی برای بهبود عملکرد ماشین ضروری است. پرکننده های معدنی (مانند خاک چینی، کربنات کلسیم یا پودر تالک) برای بهبود ماتی و سفیدی کاغذ و خواص سطحی و چاپ پذیری آن اضافه می شود. برای بهبود خواص مقاومتی، بویژه مقاومت سطحی کاغذ نشاسته مصرف می شود. مواد شیمیایی آهاردهنده، مواد کاغذ را به تر شدن و رطوبت پذیری افزایش می دهند. برای افزایش بازده تولید، افزایش سرعت ماشین کاغذ، کاستن از مقدار کف، جلوگیری از رشد موجودات ذره بینی و اهداف دیگر، مواد شیمیایی بهبود فرآیند مصرف می شوند. این افزودنیهای متنوع و متفاوت، هنگام بازیافت الیاف مشکلاتی به وجود می آورند. علاوه بر این، در صورت دفن کاغذهای باطله یا سوزاندن آنها، این مواد مشکلات زیست محیطی نیز بوجود می آورند.
برای تبدیل کاغذ به یک فرآورده نهایی، مواد شیمیایی دیگری از قبیل چسبها و رزینها نیز مورد نیاز است. این مواد نیز در بازیافت مشکل آفرین هستند. با تغییر و پیشرفت فناوری، نوع این مواد نیز تغییر یافته است. بعنوان مثال، تیونرها که در انواع چاپگرها مصرف می شوند (مانند دستگاه زیراکس و چاپگرلیزری) و چسبهای گرمایی و فشاری، مواد جدیدی هستند که در کاغذهای باطله دیده می شوند.

در کاغذهای باطله بسته به نوع مصرف، ناخالصیهایی از قبیل مواد غذایی، سنگریزه و شن یا ذرات پلاستیک نیز یافت می شود. در نتیجه، تغییر وتنوع در کاغذهای باطله زیاد است و فناوری بازیافت باید بر این مشکل بزرگ فایق آید. آثار این تغییر و تنوع، تاحدی در محصول نهایی نیز آشکار می شود و نوعی بی ثباتی کیفی را در محصول سبب می شود.پاکت پستی با استفاده از کاغذ باطله بازیافتی می‌تواند نه‌تنها نیاز به ارسال اسناد را برطرف کند، بلکه در حفظ منابع طبیعی و کاهش زباله نیز مؤثر باشد.
کاغذ باطله بعنوان ماده خام، ضرورتا بدتر از خمیر کاغذ نیست بلکه با آن متفاوت است. چون ماده خام ارزان قیمت است و انواع محصولها را از آن می توان ساخت، مصرف آن بسیار گسترده است. کاغذ باطله نه تنها از نظر بازیافت یا حفظ محیط زیست بلکه از لحاظ اقتصادی نیز مهم است. قیمت کاغذهای باید در حدی باشد که پس از فرآورش و هزینه های تبدیل، الیاف حاصل از الیاف دست اول ارزانتر باشد. گستره این هزینه را مورد به مورد باید بررسی کرد.

هزینه های مرتبط با فرورش کاغذ باطله ریشه در موارد زیر دارد:

۱) بازده بازیافت که بین ۷۰ تا ۹۵ درصد است.
۲) انرژی مصرف شده برای تمیز کردن و الک کردن الیاف
۳) نیاز به انرژی پیچیده تر برای تصفیه پساب ها و دفع صحیح مواد زاید
۴) ضرورت تیمارهای شیمیایی برای انواع فرآورده ها
۵) هزینه های تاسیس و نگهداری کارخانه و نیروی انسانی مورد نیاز
برخی تصورات و داوریهای غلط در مورد کاغذ باطله وجود دارد که به دو نمونه آنها اشاره می شود:
۱) کاغذ باطله قابل بازیافت نیست.
۲) کاغذ باطله برای تولید همه انوع کاغذ مناسب است.

دو اعتقاد فوق نوعی افراط و تفریط است. بازیافت کاغذ امر پیچیده ای است و در این مورد دو نکته را باید در نظر داشت:
۱) همه کاغذهای باطله قابل بازیافت نیستند. بعنوان مثال، اسناد تاریخی باید بایگانی شوند و کاغذهای بهداشتی (یکبار مصرف) باید معدوم شوند.
۲) مرغوبیت کاغذ بازیافتی همیشه از کاغذ اولیه پایینتر است.

کاغذ باطله را باید از این زاویه ارزیابی کنیم که از محصول چه انتظاراتی داریم و هزینه دستیابی به خواص مورد نظر چقدر است؟ خواص مورد توجه در محصول عبارتند از خواص مقاومتی (کشش پذیری، طول پارگی، ترکیدن، پارگی، تراکم پذیری)، پایداری خواص در برابر تغییر رطوبت، ویژگیهای سطحی (مقاومت سطحی، تخلخل، انرژی سطحی)، و خواص نوری (میزان براقی، سفیدی، ماتی). این خواص به وزن پایه کاغذ (گرماژ) و ضخامت آن بستگی دارند.
دشواری فرآورش کاغذ باطله عبارتست از خارج کردن آلودگیها، درجه روانی خمیر کاغذ ( یعنی سرعت خروج آب از خمیر )، انواع افزودنیها و بازده عملیات .کارتن پستی ساخته‌شده از کاغذ باطله بازیافتی، با حفظ استحکام و قابلیت حمل کالا، به کاهش مصرف چوب و حمایت از محیط زیست کمک می‌کند.
با تکرار بازیافت، خواص سیر نزولی می یابد و هزینه های بازیافت بیشتر می شود. البته تکرار بازیافت حد بهینه ای دارد که هنوز مشخص نشده است. می توان گفت که در هر بازیافت، معمولا ۵۰ درصد الیاف برای اولین بار، ۲۵ درصد برای دومین بار، ۱۲.۵ درصد برای سومین بار وارد دور بازیافت می شوند. بطور خلاصه می توان گفت کاغذ باطله را نمی توان بطور مداوم و با ارزش اقتصادی و زیست محیطی قابل توجه بازیافت کرد.

سایر ملاحظات مربوط به ایمنی استفاده از فرآورده های کاغذی نیز قابل توجه اند.
بر اساس مقررات، استفاده از کاغذ در بسته بندی بعضی انواع مواد غذایی ممنوع است. به دلیل مشخص نبودن منبع مواد شیمیایی موجود در مخلوط کاغذهای باطله، این ممنوعیت در کاغذهای بازیافتی نیز وجود دارد. همچنین، بعضی از مشتریها، چاپ پذیری کاغذهای بازیافتی حاصل از KLS (الیاف بازیافتی از مقوای کنگره ای) را نمی پسدند. برای تبدیل کاغذ KLS به کاغذ بازیافتی مطلوب و مرغوب، تیمار شیمیایی بیشتری نیاز است. این فرآیند را فرا بازیافت می نامند که موضوع پژوهش تعدادی از محققان است.

زایای اقتصادی بازیافت کاغذ باطله

بازیافت کاغذ باطله از نظر اقتصادی بسیار به‌صرفه است، چرا که هزینه‌های تولید کاغذ جدید از مواد خام را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد. در فرآیند بازیافت، مصرف انرژی، آب و چوب به‌مراتب کمتر از تولید اولیه است، که به صرفه‌جویی در منابع ملی منجر می‌شود. صنایع تولید کاغذ با استفاده از کاغذهای بازیافتی، هزینه‌های خرید مواد اولیه را کاهش داده و قیمت نهایی محصولات خود را رقابتی‌تر می‌کنند. همچنین ایجاد مشاغل در حوزه جمع‌آوری، تفکیک و بازیافت کاغذ، به رونق اقتصاد محلی کمک می‌کند. کاهش حجم زباله‌های شهری نیز باعث کاهش هزینه‌های مدیریت پسماند برای شهرداری‌ها می‌شود. در نهایت، بازیافت کاغذ علاوه بر سود اقتصادی مستقیم، به‌صورت غیرمستقیم نیز از طریق کاهش آلودگی‌ها، هزینه‌های زیست‌محیطی را کاهش می‌دهد.کارتن پستی سایز ۴ که از کاغذ باطله بازیافتی تولید می‌شود، گزینه‌ای اقتصادی و سازگار با محیط زیست برای بسته‌بندی مرسولات سبک و متوسط است.

ترکیبات شیمیایی کاغذ باطله

کاغذ باطله از نظر شیمیایی ترکیبی از سلولز، لیگنین، و در برخی موارد مواد افزودنی مانند نشاسته، رنگ‌ها، و مواد شیمیایی تثبیت‌کننده است. سلولز که از دیواره سلولی گیاهان به دست می‌آید، ماده اصلی تشکیل‌دهنده کاغذ است و در فرآیند بازیافت دوباره قابل استفاده می‌باشد. لیگنین ماده‌ای است که به فیبرهای سلولزی استحکام می‌دهد، اما معمولاً در فرآیند تولید کاغذهای با کیفیت بالا حذف می‌شود. کاغذهای رنگی یا چاپ‌شده ممکن است حاوی جوهر، رنگ‌دانه و چسب باشند که در بازیافت نیاز به جداسازی دارند. وجود برخی ترکیبات شیمیایی می‌تواند در کیفیت نهایی محصول بازیافتی تأثیر بگذارد، به همین دلیل مرحله خمیرسازی و تصفیه در بازیافت بسیار اهمیت دارد. شناخت این ترکیبات کمک می‌کند تا روش‌های بهینه‌تری برای پردازش و استفاده مجدد از کاغذ باطله انتخاب شود.

کاربردهای کاغذ باطله در صنایع مختلف

کاغذ باطله پس از بازیافت در صنایع مختلفی کاربرد دارد. یکی از رایج‌ترین کاربردها، تولید کاغذهای جدید مانند کاغذ روزنامه، دستمال کاغذی، و کاغذ بسته‌بندی است. همچنین در صنعت کارتن‌سازی و تولید مقوا به‌عنوان ماده اولیه اصلی استفاده می‌شود. در صنایع ساختمانی، کاغذ بازیافتی در تولید عایق‌های صوتی و حرارتی کاربرد دارد. برخی از صنایع شیمیایی از خمیر کاغذ بازیافتی برای تولید مواد جاذب یا فیلترهای خاص استفاده می‌کنند. حتی در صنایع هنری و دستی نیز از کاغذ باطله برای تولید محصولات تزیینی، جعبه‌های هدیه و صنایع دستی استفاده می‌شود. گسترش استفاده از کاغذ باطله نه تنها به کاهش هزینه‌ها کمک می‌کند، بلکه اثرات مثبت زیست‌محیطی نیز به همراه دارد.

تفاوت کاغذ باطله با زباله‌های خشک دیگر

کاغذ باطله برخلاف بسیاری از زباله‌های خشک دیگر، به‌راحتی قابل بازیافت است و در فرآیند بازیافت نیاز به انرژی کمتری دارد. در حالی که برخی زباله‌های خشک مانند پلاستیک یا فلز نیازمند فرآیندهای پیچیده و هزینه‌بر هستند، کاغذ را می‌توان با خمیرسازی ساده‌تر دوباره به چرخه تولید بازگرداند. همچنین کاغذ باطله از نظر زیست‌محیطی آسیب کمتری دارد، چون در طبیعت سریع‌تر تجزیه می‌شود و آلودگی کمتری ایجاد می‌کند. از نظر وزن و حجم نیز، کاغذ یکی از اصلی‌ترین اجزای زباله‌های خشک شهری است و جداسازی آن کمک زیادی به کاهش حجم کلی پسماند می‌کند. مهم‌ترین تفاوت، ارزش اقتصادی و قابلیت استفاده مجدد سریع‌تر و آسان‌تر کاغذ نسبت به بسیاری از زباله‌های خشک دیگر است.

تأثیر کاغذ باطله بر کاهش مصرف منابع طبیعی

بازیافت کاغذ باطله نقش مهمی در حفاظت از منابع طبیعی دارد. برای تولید هر تن کاغذ تازه، نیاز به قطع حدود ۱۷ درخت است، اما با بازیافت همین مقدار کاغذ می‌توان از این حجم بالای تخریب جنگل جلوگیری کرد. علاوه بر چوب، فرآیند تولید کاغذ تازه آب و انرژی زیادی مصرف می‌کند، در حالی که بازیافت کاغذ مصرف این منابع را تا ۶۰-۷۰ درصد کاهش می‌دهد. همچنین استفاده از کاغذهای بازیافتی منجر به کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای و آلاینده‌های صنعتی می‌شود. حفظ منابع طبیعی مانند درختان و کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی از مهم‌ترین نتایج استفاده مجدد از کاغذ باطله است. بنابراین، بازیافت کاغذ نه‌تنها یک عمل اقتصادی است، بلکه اقدامی مهم در جهت توسعه پایدار و حفظ محیط زیست به شمار می‌رود.

استفاده هنری و خلاقانه از کاغذ باطله

کاغذ باطله تنها برای بازیافت صنعتی کاربرد ندارد، بلکه می‌تواند به عنوان ماده اولیه‌ای برای ساخت آثار هنری و پروژه‌های خلاقانه مورد استفاده قرار گیرد. بسیاری از هنرمندان، دانش‌آموزان و علاقه‌مندان به محیط زیست از کاغذهای دورریختنی برای ساخت دفترچه‌های دست‌ساز، کارت‌پستال، کولاژ، مجسمه‌های کاغذی و آثار تزیینی بهره می‌برند. در مدارس نیز از کاغذهای باطله برای آموزش مفاهیم بازیافت و کاردستی‌های آموزشی استفاده می‌شود. این نوع استفاده، نه‌تنها به کاهش زباله کمک می‌کند، بلکه باعث تقویت خلاقیت، آموزش مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی و ارتقای فرهنگ استفاده مجدد می‌شود. حتی برخی برندهای خاص از کاغذهای بازیافتی برای بسته‌بندی‌های خاص و هنری بهره می‌برند و تصویر سبزتری از برند خود می‌سازند. این روش‌ها نشان می‌دهند که کاغذ باطله می‌تواند منبعی الهام‌بخش برای نوآوری باشد.

سخن پایانی

کاغذ باطله، فراتر از آن‌چه به نظر می‌رسد، یک منبع ارزشمند در چرخه صنعت و محیط زیست است. بازیافت و استفاده مجدد از کاغذهای باطله می‌تواند در کاهش هزینه‌های تولید، صرفه‌جویی در مصرف انرژی، حفاظت از منابع طبیعی و کاهش حجم زباله‌های شهری نقش بسیار مؤثری داشته باشد. از کاربردهای صنعتی گرفته تا استفاده‌های هنری و آموزشی، کاغذ باطله نشان داده که به‌جای دورریختن، می‌تواند بخشی از یک مسیر پایدار و هوشمندانه باشد. با آگاهی بیشتر نسبت به خواص این ماده، می‌توان گام‌هایی مؤثر در مسیر حفظ محیط زیست و ارتقای فرهنگ بازیافت برداشت.

سوالات متداول 

1. آیا همه نوع کاغذ باطله قابل بازیافت است؟
خیر. کاغذهایی که چرب، آلوده به مواد غذایی، یا روکش پلاستیکی دارند (مثل جعبه پیتزا یا فنجان‌های یک‌بار مصرف) معمولاً قابل بازیافت نیستند.

۲. کاغذهای باطله پس از بازیافت به چه محصولاتی تبدیل می‌شوند؟
پس از بازیافت، کاغذ باطله می‌تواند به دستمال کاغذی، کاغذ روزنامه، مقوا، بسته‌بندی‌های بازیافتی و حتی عایق‌های ساختمانی تبدیل شود.

۳. آیا بازیافت کاغذ باطله صرفه اقتصادی دارد؟
بله، چون باعث کاهش هزینه‌های تولید، کاهش مصرف انرژی، و ایجاد فرصت‌های شغلی در حوزه بازیافت و محیط زیست می‌شود.